آشنایی با رشته ی مهندسی صنایع و موقعیت شغلی در ایران
آیا این بهترین روش است؟این سؤالی است که فکر یک مهندس صنایع را دائماً به خود مشغول میکند تا به این وسیله بهترین راه را برای تولید محصول و حل مسائل و مشکلات یک واحد صنعتی یا خدماتی پیدا کند. در واقع فارغالتحصیل این رشته تلاش میکند تا با یک نگرش سازمان یافته، مسائل و مشکلات کارخانه را تحلیل کرده و به گونهای عمل کند که با حداقل ورودی مواد، حداکثر خروجی را داشته باشد. زیرا امکان دارد که طراحان یک واحد صنعتی وقتی مشغول طراحی میشوند به مسائل اقتصادی، افزایش بهرهوری و سایر مسائل توجه کافی نداشته باشند، اما یک مهندس صنایع هنگام برنامهریزی برای اداره کارخانهای که دارای کارگران زیاد و ماشین آلات بسیار است برای مثال به این مسأله توجه میکند که چگونه میتوان بیکاری ماشینآلات را به حداقل رساند و از نیروی انسانی نیز بهترین استفاده را کرد و در ضمن محصول کارخانه کمترین ضایعات را داشته و نگهداری و تعمیرات ماشینآلات نیز به بهترین نحو انجام بگیرد. این رشته در دوره کارشناسی دارای چهار گرایش تولید صنعتی ، تحلیل سیستمها، تکنولوژی صنعتی و ایمنی صنعتی است. البته در حال حاضر گرایش ها تجمیع شده و در قالب رشته ی صنایع در سرفصل وزارت علوم ارائه می گردد. معرفی مختصر گرایش ها گرایش تولید صنعتی: عبارتست از فن به کار گیری مهارتهای تکنیکی اقتصادی و استفاده موثر و نظام یافته از نیروی انسانی ، زمان ، ماشین آلات و تجهیزات ، سرمایه ، ساختمان و مواد به منظور تولید کالا با کیفیت مطلوب . که این دوره به منظور تربیت کارشناسانی تدوین شده است که بتوانند به تجزیه و تحلیل و حل مسائل برنامه ریزی و کنترل تولید ، افزایش کارایی تولید و طرح ریزی واحدهای تولیدی بپردازند . دانشجویان این رشته بعد از فارغ التحصیل شدن از توانایی های زیر بهره مند خواهند شد : تامین مواد اولیه و نیمه ساخته مورد نیاز با قیمت اقتصادی و کیفیت مطلوب بهره گیری از فضا، ماشن آلات، تجهیزات، نیروی انسانی و زمان برنامه ریزی صحیح تولید با توجه به تقاضای بازار، امکانات تولیدی، هزینه و زمان کنترل آماری کیفیت محصولات حین ساخت و پس از آن افزایش کارایی تولید و پایین آوردن قیمت تمام شده ی محصول فارغ التحصیلان این رشته در بخشهای مهندسی تولید ، مهندسی صنایع ، برنامه ریزی و کنترل تولید ، طرح و توسعه کارخانجات و موسسات تولیدی و نیز واحدهای ستاد طرح و برنــامه و بهره برداری در وزارتخانه مربوط ( وزارت صنایع ) می توانند به کار بپردازند. گسترش سریع این گرایش و کارایی بسیار بالای آن بازار کار بسیار خوبی را برای آن فراهم کرده است و فارغ التحصیلان آن نسبتا به سایرین از امتیازات بیشتری برخوردارند . دروس تخصصی گرایش تولید صنعتی: زبان تخصصی، پروژه طراحی ایجاد صنایع، مهندسی فاکتورهای انسانی، برنامهریزی تولید، برنامهریزی و کنترل تولید و موجودیها ، کاربرد کامپیوتر در مهندسی صنایع، برنامهریزی نگهداری و تعمیرات، اصول مدیریت و تئوری سازمان، پروژه، کارآموزی. گرایش برنامهریزی و تحلیل سیستمها: گرایش برنامهریزی و تحلیل سیستمها تا حدودی جنبه نرمافزاری دارد و بیشتر به ارائه راهکار سیستماتیک میپردازد. در واقع هدف این گرایش تربیت کارشناسانی است که بتوانند با بهرهگیری از روشهای جدید و سیستماتیک و مدلهای ریاضی مسائل واحدهای صنعتی بزرگ را تجزیه و تحلیل نموده و بیشترین رهنمودها را برای استفاده از منابع موجود در عملکرد اجزاء تشکیل سیستم ارائه بدهند. مشاغلی که فارغ التحصیلان این دوره می توانند احراز کنند عبارتند از : واحد طرح و برنامه ریزی موسسات تولیدی ، وزارتخانهها و موسسات دولتی و خدماتی و برنامه ریزی . دروس تخصصی گرایش برنامهریزی و تحلیل سیستمها: زبان تخصصی، برنامهریزی حمل و نقل، اصول شبیهسازی، تحلیل سیستمها، کاربرد کامپیوتر در مهندسی صنایع، پروژه پایانی، اصول مدیریت و تئوری سازمان، کارآموزی، سیستمهای اطلاعاتی و کنترل مدیریت . گرایش تکنولوژی صنعتی: گرایش تکنولوژی صنعتی نسبت به گرایشهای تولید صنعتی و تحلیل سیستمها فنیتر بوده و به مهندسی مکانیک نزدیکتر میباشد. هدف این گرایش تربیت تکنولوژیستهای کارخانه است. این گرایش بیانگر تکنولوژی و روشهای ساخت قطعات صنعتی و شناسایی خطوط گوناگون تولیدی و مهارت در بهره گیری موثر از اجزای متشکله یک واحد تولیدی ( انسان ، ابزار ، ماشین آلات ، ساختمان و تاسیسات ) به منظور حصول حداکثر کیفیت در کسب محصولات است . تربیت کارشناسان آگاه به مسائل تکنولوژی ساخت قطعات صنعتی در راه اندازی واحدهای تولیدی از جمله اهداف این گرایش است . دروس تخصصی گرایش تکنولوژی صنعتی: ماشینهای افزار ، قید و بندها (جیک و فیکسچر)، طراحی قالب ، کنترل عددی، مونتاژ مکانیکی، عملیات حرارتی، زبان تخصصی، پروژه. گرایش ایمنیصنعتی: گرایش ایمنی صنعتی به مسائل مشکلساز در صنعت از لحاظ ایمنی میپردازد؛ یعنی تلاش میکند تا با اجرای دستورالعملها از خطرات احتمالی جلوگیری کند و در صورت بروز مشکل یا خطری، راهی برای رفع آن پیدا نماید. از جمله این مسائل میتوان به کورهها یا آلودگی هوا اشاره نمود. این گرایش به منظور تربیت کارشناسانی است که بتوانند احساس امنیت از لحاظ روانی و جسمی برای نیروی انسانی که مهمترین عامل برای اهداف بلند مدت مدیریت هستند را پیاده کنند . قابلیتهای تخصصی که فارغ التحصیلان در این گرایش پیدا می کنند عبارتند از : ارگونومی و کاربرد آن در صنعت و طراحی وسائل ، ایجاد محیط استاندارد مورد نیاز برای نیروی انسانی با ایجاد شرایط مطلوب از لحاظ روشنایی ، تهویه ، دما ، اصولت و ... ، جلوگیری از آتش سوزی و مبارزه با حریق ، پوشش وسائل و ادوات الکتریکی ، بهداشت آب آشامیدنی ، ایجاد وسائل ایمنی و محافظت فردی ، کمکهای اولیه ، ایجاد امکانات رفاهی و امکانات زیست محیطی و غیره . دروس تخصصی گرایش ایمنی: ایمنی در برق، اعلام و اطفاء حریق، دیگها و ظروف تحت فشار، عوامل شیمیایی محیط کار، عوامل فیزیکی محیط کار، حفاظت صنعتی (ایمنی صنعتی)، مهندسی احتراق، گازرسانی. دروس مشترک در گرایشهای مختلف مهندسیصنایع: ریاضی، معادلاتدیفرانسیل، برنامهنویسی کامپیوتر، محاسبات عددی، فیزیک ، شیمی عمومی ، مبانی مهندسی برق ، اقتصاد مهندسی، نقشهکشی صنعتی ، استاتیک، مقاومت مصالح، علم مواد، اقتصاد عمومی ، اصول حسابداری و هزینهیابی، ارزیابی کار و زمان، طرحریزی واحدهای صنعتی، برنامهریزی و کنترل تولید، موجودیها ، کنترل پروژه، کنترل کیفیت آماری، تحقیق در عملیات ، روشهای تولید ، تئوری احتمالات و کاربردهای آن، آمار مهندسی، آزمایشگاه اندازهگیری دقیق، کارگاه ماشینابزار ، کارگاه عمومی جوش، کارگاه ریختهگری. تواناییهای لازم: این رشته ارتباط نزدیکی با مدیریت دارد و دانشجوی آن باید تواناییهای مدیریتی داشته و قدرت تحلیل و درک بالایی داشته باشد. دانشجویان رشته مهندسی صنایع باید در دو درس ریاضی و فیزیک قوی باشند. بخصوص در درس ریاضیات جدید که آمار و احتمالات این درس تا حدی به مهندسی صنایع مربوط میشود. همچنین یک دانشجوی مهندسی صنایع باید از خلاقیت و نوآوری برخوردار باشد. یک فارغ التحصیل رشته مهندسی صنایع باید تسلط کافی به نرم افزارها کامپیوتری عمومی و تخصصی و زیان انگلیسی نیز داشته باشد. موقعیت شغلی در ایران: این رشته در چند سال اخیر جایگاه خود را یافته است و اکثر مسؤولان و متخصصان نیز به این موضوع واقف شدهاند که جامعه نیاز بسیاری به تخصص فارغالتحصیلان این رشته دارد. چرا که رشته مهندسی صنایع افراد را برای مدیریت پرورش میدهد و بهترین و نزدیکترین رشته به کارهای مدیریتی و برنامهریزی و اداره امور است و اگر قرار باشد برای مدیریت بخش تولید یک واحد صنعتی بین مهندس مکانیک، برق و صنایع که دارای شرایط مساوی هستند، یک نفر را انتخاب کرد، مهندس صنایع اولویت اول را دارد. بنابراین این رشته از نظر بازار کار مشکلی ندارد. مشاغلی که فارغ التحصیلان این دوره می توانند احراز نمایند عبارتند از : برنامه ریزی استراتژیک و عملیاتی سازمان، مدیریت تولید، مدیریت مهندسی، مدیریت پروژه، مهندسی لجستیک، سیستمهای تولیدی، مهندسی سیستمهای کیفیت، مهندسی سیستمهای اطلاعاتی، مهندسی مالی، مهندسی ارزش، مهندسی سیستمهای بهره وری، طراحی فرایندها و ساختارهای سازمانی، واحد طرح و برنامه موسسات تولیدی و وزارتخانه ها و موسسات خدماتی، تحقیقات و آموزش در موسسات آموزش عالی وضعیت ادامه تحصیل در مقاطع بالاتر: در کلیه گرایش های رشته مهندسی صنایع امکان ادامه تحصیل در سطح کارشناسی ارشد در داخل و یا سطوح بالاتر در داخل و یا خارج از کشور وجود دارد. رشته های مشابه و نزدیک به این رشته: در هر یک از رشته های مدیریت و اقتصاد و مهندسی مکانیک دروسی هستند که با رشته مهندسی صنایع مشترک اند. تعداد واحدهای درسی جمعا142 واحد می باشد شامل: دروس عمومی22 واحد دروس پایه22 واحد دروس اصلی و تخصصی اجباری66 واحد کارگاه ها3 واحد کارآموزی (240 ساعت)1 واحد دروس اختیاری28 واحد معرفی نرم افزار مرتبط برخی از نرم افزار های مهم و کاربردی رشته مهندسی صنایع عبارتند از:
نرم افزارهای شبیه سازی :
Arena Taylor Autocad
نرم افزارهای مدیریت مالی :
Money Maximizer Winston
نرم افزارهای تصمیم گیری :
Expert Choice
نرم افزارهای کنترل تولید و موجودی :
OPT Production Manager MRP
نرم افزارهای مدیریت پایگاه داده ها :
MS ACCESS SQL/DS
نرم افزارهای طرح ریزی و اقتصاد سنجی :
CRAFT ALDEP COMFAR COFAD CORELAP Planet
نرم افزارهای تحقیق در عملیات و بهینه سازی :
QSB LINGO LINDO TORA WINGAMS GINO
نرم افزارهای برنامه ریزی و کنترل پروژه :
MSP Primavera
نرم افزارهای طراحی و تحلیل سیستم :
Power Designer Vensim
نرم افزارهای آمار و ریاضیات :
Minitab Statistica SPC SPSS MATLAB MAPLE SAS EViews